Ρίζα

Σε απόσταση 16 χιλιομέτρων από την πόλη της Σητείας και λίγο μετά από το Παρασπόρι, στα υπώρεια του όρους της Κοπροκεφάλας, σε ύψος περί τα 420m υπάρχει ο οικισμός της Ρίζας. Η ονομασία της προήλθε από την τοποθεσία που είναι χτισμένη, στο τέλος του φαραγγιού του Σκορδύλλου στη ρίζα των ορέων της Σητείας και ειδικότερα της κορυφής της Κοπροκεφάλας.Πρώτη φορά αναφέρεται στην απογραφή του 1881 στο δήμο Λιμένος Σητείας με 49 Χριστιανούς κατοίκους, το 1951 με 69 κατ., το 1961 με 50 κατ. ,το 1971 με 33κατ., το 1981 με 19 κατ. και σήμερα δεν κατοικείται.Στην περιοχή του οικισμού βρέθηκε οικία της Μεσομινωικής Ι περιόδου.(Ν.Πλάτων, Πρακτικά Αρχ. Εταιρ. 1952 (1955)σ.646). Πρόκειται για μια ευρύχωρη και πολύπλοκη αγροτική έπαυλη διαστάσεων 18x25 αποτελείται από 12 διαμερίσματα. Καταστράφηκε από άγνωστη αιτία τα τελευταία χρόνια της ΥΜ ΙΑ περιόδου. Μέσα στον οικισμό έχουμε το ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα που εξυπηρετεί τις ανάγκες και του νεκροταφείου. Από την αρχιτεκτονική δομή του κτηρίου καταλαβαίνουμε ότι κατασκευάστηκε σε δύο διαφορετικές περιόδους 1898 σύμφωνα με την επιγραφή στο αγιόθυρο και 1912 από τις εικόνες.    

Παναγία ή Γαλακτοκτισμένη

Ο ναός της Παναγίας ή Γαλακτοκτισμένης κατασκευάστηκε την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας. Οι Οθωμανοί δεν επέτρεπαν τη χρήση νερού για κατασκευή ναού, οπότε το πρόβλημα νερού λύθηκε από τους χριστιανούς κτηνοτρόφους. Οι οποίοι πρόσφεραν ποσότητα γάλατος για να μαλάζουν οι κτίστες τη λάσπη και να προβούν στην οικοδόμηση του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Το αγιόθυρο του ναού, παραπέμπει σε εποχή λίγο πριν από το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας και της επανάστασης του 1897.Το ίδιο συμβαίνει και με τις εικόνες του τέμπλου που είναι λαϊκή τέχνη του τέλους του 19ου αιώνα.

Σκοπή

Από τα μεγαλύτερα χωριά του δήμου με σημαντική παραγωγή ελαιολάδου. Στη Σκοπή υπάγεται η Μονή της Παναγίας της Φανερωμένης του Τράχηλα που ιδρύθηκε τον 15ο αιώνα από τον Ιωαννίκιο και ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε τον 17ο αιώνα από τον Γεννάδιο. Ήταν μια από τις σπουδαιότερες και πιο φημισμένες μονές της Κρήτης. Πιθανότατα καταστράφηκε το 1538 από τον Μπαρμπαρόσα και σίγουρα το 1829 από τους Τούρκους. Το 1870 υπάχθηκε στη Μονή Τοπλού. Υπάρχουν παλιές ωραίες εικόνες και επιγραφικά χαράγματα μεταξύ των οποίων ένα σε ωραία ελεγειακά δίστιχα για την ανακαίνιση της και ένα των Αφών Παντογάλων. Δυστυχώς οι νεώτερες επεμβάσεις στη Μονή και η μορφή των γύρω τσιμεντένιων κτισμάτων έχουν αλλοιώσει την εικόνα του μνημείου και του τοπίου και απαιτείται αποκατάσταση και προσοχή.
Η Μονή βρίσκεται σε ένα ειδυλλιακό τοπίο. Ανατολικά της από τη θέση Πλατάνι ξεκινά το όμορφο φαράγγι των Αγ. Πάντων που πρόσφατα σημάνθηκε και αναδείχτηκε. Αποτελεί θαυμάσια φυσιολατρική διαδρομή. 
Στη Σκοπή ανήκουν και οι μικροί παραθαλάσσιοι οικισμοί Παπαδιόκαμπος και Πλατάνι.